In de afgelopen vijfentwintig jaar hebben de rol en de verantwoordelijkheid van de commissaris een geleidelijke maar significante transformatie doorgemaakt. Waar de rol van de Raad van Commissarissen (RvC) eind jaren negentig soms nog werd gezien als een erebaan met een focus op reactieve financiële controle, wordt aan de huidige commissaris een bredere en zwaardere verantwoordelijkheid toevertrouwd. Maar juist die verbreding brengt een nieuw risico met zich mee: de agenda van de RvC slibt dicht met compliance en verantwoording, waardoor strategisch vooruitkijken onder druk komt te staan.
Strategisch vooruitkijken: de vergeten kerntaak van de commissaris
In zijn opiniestuk laat Rick van Schaik zien waarom strategisch vooruitkijken geen bijzaak is, maar een kerntaak. Hij laat ook zien hoe commissarissen voorkomen dat zij vooral met gisteren bezig zijn in plaats van met morgen. Lees het volledige hier:
De commissaris van de toekomst bij NCC Nyenrode
Dus de commissaris van de toekomst kijkt vooruit en stuurt actief op de lange termijn. Deze boodschap vormt ook de kern van onze bijdrage aan de Nyenrode Commissarissencyclus (NCC). Dit academische programma is gericht op het versterken van de rol van commissarissen en toezichthouders in een steeds complexere en dynamischere omgeving.
Binnen de NCC leren wij (aankomende) commissarissen vaardigheden die daarbij onmisbaar zijn: scenarioplanning en strategisch vooruitkijken. We halen deelnemers weg uit het lineaire denken van prognoses en nemen ze mee naar mogelijke toekomsten — bijvoorbeeld richting 2040. Daarbij dagen we hen uit hun aannames expliciet te maken en te toetsen: wat als technologische ontwikkelingen anders verlopen dan verwacht, of geopolitieke verhoudingen juist instabieler blijken?
Al snel wordt zichtbaar dat verschillende commissarissen verschillende toekomstbeelden hanteren. Dat inzicht is cruciaal. De toekomst laat zich niet voorspellen, maar wél verkennen in scenario’s. Vanuit die scenario’s leren deelnemers om ‘early warning signals’ te herkennen en strategische opties te ontwikkelen — opties die organisaties in staat stellen om voorbereid te zijn wanneer een scenario werkelijkheid wordt.
Commissarissen leren zo navigeren in plaats van alleen controleren. Ze kijken niet langer uitsluitend naar traditionele waarderingsmethoden op basis van prognoses, maar leren ook de waarde van het meenemen van strategische opties in besluitvorming. Daarmee krijgen zij concrete handvatten om hun rol als sparringpartner sterker in te vullen en de juiste vragen te agenderen: welke scenario’s hebben we nog niet verkend? Wat is ons plan B als cruciale ketens wegvallen? Waar zit onze waardecreatie als de spelregels fundamenteel veranderen?
Door scenariodenken eigen te maken, houden commissarissen de lange termijn structureel op de agenda en helpen zij organisaties wendbaar en toekomstbestendig te blijven.
Op zoek naar een gastdocent of benieuwd hoe je de strategische vaardigheden binnen jouw organisatie kan versterken? Neem gerust contact met ons op.
