Hoe bereid je beleid voor op een toekomst die fundamenteel onzeker is? Al in 2005 onderzocht DRS deze vraag samen met het Expertisecentrum Rechtshandhaving van het ministerie van Justitie. Het resultaat was de scenariostudie Laveren tussen Scylla en Charybdis – Over de toekomst van handhaving.
Centraal stond niet de vraag welke toekomst zou ontstaan, maar hoe het handhavingsbeleid bestand kon worden gemaakt tegen verschillende mogelijke toekomsten. De studie identificeerde drie fundamentele dilemma’s die telkens terugkeren in handhaving: verleiden of afschrikken, principieel of pragmatisch handelen, en optreden als bovengeschikte overheid of als nevengeschikte partner.
Op basis van maatschappelijke, politieke, economische, culturele en technologische drijvende krachten werden twee contrasterende toekomstbeelden voor 2012 ontwikkeld: Charybdis, waarin participatie, zelfregulering en een faciliterende overheid domineren, en Scylla, waarin juist behoefte ontstaat aan een krachtige, principiële en repressievere overheid. De scenario’s waren nadrukkelijk geen voorspellingen, maar uitersten waarmee beleidsmakers hun strategie konden testen.
De belangrijkste gedachte uit de studie is ook vandaag relevant: laveren is iets anders dan zwalken. Goed bestuur betekent niet kiezen voor één kant van een dilemma en daar vervolgens aan vasthouden. Het vraagt het vermogen om de omgeving te lezen, tijdig mee te bewegen of tegen te sturen en verschillende handelingswijzen bewust met elkaar te verbinden. Zo ontstaat beleid dat niet alleen reageert op de wereld van vandaag, maar ook robuust is onder verschillende mogelijke toekomsten.
Die benadering — onzekerheid expliciet maken, dilemma’s blootleggen, scenario’s ontwikkelen en vervolgens strategieën ontwerpen die onder meerdere omstandigheden werken — vormt nog steeds de kern van het scenariodenken van DRS. Wil je meer weten over het onderzoek of over onze aanpak? Neem dan contact met ons op.
