Scenarioplanning is een effectieve benadering wanneer toekomstige ontwikkelingen onzeker zijn en beslissingen grote, langdurige impact hebben. De Werksessie toekomstscenario’s Air&Rail laat zien hoe scenario planning kan worden ingezet bij complexe langetermijnvraagstukken in internationale mobiliteit.
Deze aanpak is toegepast binnen het Air&Rail-traject dat voortbouwt op de Actieagenda Trein en Luchtvaart, gepresenteerd aan de Tweede Kamer. In dit samenwerkingsverband verkennen ProRail, Schiphol, NS, KLM en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hoe internationale treinreizen zich kunnen ontwikkelen als duurzaam alternatief en aanvulling op vliegreizen. Een aantal jaar na publicatie van de Actieagenda ontstond de behoefte om mogelijke vervolgstappen richting 2040 te verkennen. Het doel is om de strategische mobiliteitspositie van Nederland op het gebied van internationaal vervoer te behouden en te versterken.
Gezamenlijke toekomstscenario’s ontwikkelen
Tijdens de eerste werksessie hebben we samen met de betrokken partijen gewerkt aan het ontwikkelen van gedeelde toekomstscenario’s voor Air&Rail. We nodigden alle stakeholders expliciet uit om hun eigen organisatiebelangen tijdelijk opzij te zetten en gezamenlijk te verkennen hoe de wereld er in 2040 uit zou kunnen zien. Door deze stap ontstond ruimte voor een open gesprek over onzekerheden, drijvende krachten en fundamentele keuzes voor de toekomst van mobiliteit.
Nadat we de ‘Klaar om te Wenden‘-methode hadden uitgelegd, toegelicht, startten we met een brainstorm. Daarbij stond de volgende vraag centraal: welke externe ‘wat als’-scenario’s richting 2040–2050 zijn denkbaar en relevant voor het Air&Rail-vraagstuk? De uitkomsten van deze brainstrom werden vervolgens door de groep geclusterd tot relevante contextuele factoren. Door deze factoren te scoren op belang en mate van onzekerheid, konden we kernonzekerheden selecteren en het scenarioraamwerk opstellen. Daarbij is besloten voort te bouwen op de vier maatschappelijke toekomstscenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL): Mondiaal ondernemend, Snelle wereld, Groen land en Regionaal geworteld. Het werken met deze bestaande scenario’s biedt belangrijke voordelen: ze zijn inhoudelijk onderbouwd, breed erkend en plaatsen mobiliteitsvraagstukken in een bredere maatschappelijke, economische en ruimtelijke context. Deze scenario’s hebben we tijdens de werksessie verdiept en vertaald naar de context van het Air&Rail vraagstuk.
Van toekomstscenario’s naar een actieagenda
In de daaropvolgende fasen van het traject hebben de betrokken partijen, onder begeleiding van ontwerponderzoekers van TU Delft, verschillende Air&Rail-uitvoeringsvarianten ontwikkeld en verkend. Deze uitvoeringsvarianten beschrijven mogelijke ontwikkelpaden voor Air&Rail richting 2040, variërend in ambitie en mate van integratie tussen spoor en luchtvaart. Vervolgens zijn de varianten systematisch getoetst aan de vier maatschappelijke toekomstscenario’s. Deze scenario-toetsing maakte inzichtelijk welke maatregelen in meerdere toekomstbeelden robuust zijn, en waar keuzes sterk afhankelijk zijn van externe ontwikkelingen. De inzichten uit deze analyse vormden een belangrijk fundament voor verdere aanscherping van de actieagenda voor Air&Rail in Nederland. Lees hier de uitkomsten in de Actieagenda Trein en Vliegtuig – Verkenning van Uitvoeirngsvarianten.
Ook geïnteresseerd in het samen verkennen van de toekomst met meerdere stakeholders? We denken graag mee over hoe scenario’s kunnen helpen bij complexe langetermijnvraagstukken. Neem gerust contact op, of kom langs voor een kop koffie.
